Apteczka, zestaw i kod UDI – o czym pamiętać, kompletując apteczki z importowanych wyrobów medycznych

Roksana Strubel

Adwokat

dr Anna Gawrońska

Rozwijasz produkt, usługę lub technologię związaną ze zdrowiem? Porozmawiajmy.

Wspieramy firmy w bezpiecznym poruszaniu się w wymagającym środowisku regulowanym. Jeśli potrzebujesz wsparcia prawnego dopasowanego do realiów Twojego biznesu – skontaktuj się z nami.

Wielu producentów apteczek pierwszej pomocy kompletuje je z wyrobów medycznych sprowadzanych spoza UE. Co zrobić, gdy jeden z elementów zestawu nie ma kodu UDI? Kto nadaje kod UDI całemu zestawowi? I co się dzieje, gdy ten sam zestaw trafia do kilku różnych apteczek? Przyglądamy się tym pytaniom z dwóch perspektyw: przepisów MDR i praktyki stosowania standardów GS1.

 

Czy apteczka jest wyrobem medycznym?

Apteczka sama w sobie nie jest wyrobem medycznym. Wyrobami medycznymi mogą być natomiast jej poszczególne elementy, takie jak bandaże, plastry czy opatrunki, jeśli spełniają definicję wyrobu medycznego (art. 2 pkt 1 rozporządzenia 2017/745).

Inaczej jest, gdy produkt spełnia definicję zestawu zabiegowego, czyli połączenia produktów pakowanych razem i wprowadzanych do obrotu w celu wykorzystania do konkretnego zastosowania medycznego (art. 2 pkt 10 rozporządzenia 2017/745). Podmiot, który zestawia wyroby w taki zestaw, sporządza oświadczenie (art. 22 ust. 1 rozporządzenia 2017/745). Zestaw zabiegowy otrzymuje też własny kod UDI (załącznik VI część C pkt 3.7 rozporządzenia 2017/745).

 

Każdy wyrób medyczny w zestawie powinien mieć kod UDI

Kod UDI nadaje się samemu wyrobowi lub jego opakowaniu, a wyższe poziomy opakowania mają własne kody UDI (załącznik VI część C pkt 3.1 rozporządzenia 2017/745). Jeśli element apteczki, np. zimny kompres, jest wyrobem medycznym, musi mieć własny kod UDI.

Obowiązek umieszczania nośnika kodu UDI na etykiecie wprowadzano stopniowo, zależnie od klasy wyrobu (art. 123 ust. 3 lit. f) rozporządzenia  2017/745):

  • klasa III: od 26 maja 2021 r.,

  • klasy IIa i IIb: od 26 maja 2023 r.,

  • klasa I: od 26 maja 2025 r.

Wszystkie te terminy już minęły. Wyrób klasy I wprowadzany dziś do obrotu jako zgodny z MDR musi więc mieć nośnik kodu UDI.

 

Wyjątek: wyroby korzystające z okresów przejściowych (legacy devices)

Kodu UDI mogą nie mieć wyroby, które są na rynku na podstawie okresów przejściowych, czyli tzw. legacy devices (art. 120 ust. 3–3c rozporządzenia  2017/745). Dotyczy to głównie wyrobów z certyfikatami wydanymi na podstawie dyrektywy 93/42/EWG. W apteczkach mogą to być na przykład wyroby klasy I wprowadzane do obrotu w stanie sterylnym, które mogą korzystać z okresu przejściowego do 31 grudnia 2028 r., pod warunkami określonymi w przepisach (art. 120 ust. 3a lit. b) i ust. 3c rozporządzenia  2017/745). Okres przejściowy nie obejmuje natomiast niesterylnych wyrobów klasy I, dla których producent sam deklarował zgodność z dyrektywą. Wyjątkiem są wyroby, które na podstawie MDR przechodzą do wyższej klasy i wymagają udziału jednostki notyfikowanej.

Wobec legacy devices stosuje się wymagania MDR dotyczące nadzoru po wprowadzeniu do obrotu, nadzoru rynku, obserwacji oraz rejestracji podmiotów gospodarczych i wyrobów (art. 120 ust. 3d rozporządzenia  2017/745). Przepis ten nie wskazuje jednak konkretnych artykułów. Pomocniczo można sięgnąć po wytyczne MDCG 2021-25 rev.1. Wynika z nich, że do legacy devices mają zastosowanie m.in.:

a)      rozdział VII MDR,

b)      obowiązek wprowadzania do obrotu wyłącznie wyrobów zgodnych z MDR (art. 10 ust. 1 i art. 13 ust. 1 rozporządzenia  2017/745),

c)       wybrane obowiązki podmiotów gospodarczych:

-        producentów: art. 10 ust. 10 i ust. 12–15,

-        upoważnionych przedstawicieli: art. 11 ust. 3 lit. c)–g),

-        importerów: art. 13 ust. 2 akapit drugi, ust. 4, ust. 6–8 i ust. 10,

-        dystrybutorów: art. 14 ust. 2 ostatni akapit i ust. 4–6.

Art. 27, który reguluje system UDI, wytyczne wymieniają wśród przepisów niemających zastosowania do legacy devices. Wytyczne MDCG nie są aktem prawa powszechnie obowiązującego i mają charakter pomocniczy.

Legacy device nie musi więc jeszcze mieć kodu UDI na opakowaniu. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, aby producent stosował wymogi MDR również do takich wyrobów. Ma to sens zwłaszcza wtedy, gdy w ofercie są zarówno legacy devices, jak i wyroby zgodne z MDR, a firma chce mieć jedną procedurę dla wszystkich.

 

Czy apteczka to „wyrób konfigurowalny”?

Każda część składowa, która jest uznawana za wyrób i jest oddzielnie dostępna w handlu, otrzymuje oddzielny kod UDI. Wyjątek dotyczy części wyrobu konfigurowalnego, który ma własny kod UDI (załącznik VI część C pkt 3.6 rozporządzenia  2017/745). Przykładami wyrobów konfigurowalnych są systemy tomografii komputerowej, systemy ultrasonograficzne, systemy do znieczulania, systemy monitorowania funkcji życiowych oraz radiologiczne systemy informacyjne (załącznik VI część C pkt 1 rozporządzenia  2017/745). Apteczka pierwszej pomocy nie spełnia kryteriów wyrobu konfigurowalnego, więc ten wyjątek jej nie obejmuje.

 

Kto nadaje kod UDI zestawowi zabiegowemu?

Za identyfikację zestawu zabiegowego kodem UDI, obejmującym zarówno UDI-DI, jak i UDI-PI, odpowiada podmiot zestawiający, czyli ten, który sporządza oświadczenie, o którym mowa w art. 22 ust. 1 (załącznik VI część C pkt 6.3.1 rozporządzenia  2017/745). W praktyce oznacza to, że:

-         jeśli zestaw kompletuje producent w Chinach i to on sporządza oświadczenie, kod nadaje producent chiński,

-         jeśli zestaw kompletuje polska firma z importowanych wyrobów i to ona sporządza oświadczenie, kod nadaje polska firma.

Nośnik kodu UDI wyrobu wchodzącego w skład zestawu umieszcza się na opakowaniu zestawu lub na samym zestawie (załącznik VI część C pkt 6.3.2 rozporządzenia  2017/745). Nośnik kodu UDI zestawu co do zasady umieszcza się na zewnątrz opakowania. Musi on być czytelny, a w przypadku AIDC skanowalny, również wtedy, gdy znajduje się wewnątrz przezroczystego opakowania (załącznik VI część C pkt 6.3.3 rozporządzenia  2017/745).

Przepisy przewidują dwa wyłączenia. Własnego nośnika kodu UDI nie muszą mieć:

-         pojedyncze wyroby jednorazowego użytku, których zastosowanie jest ogólnie znane użytkownikom, które są zawarte w zestawie i nie są przeznaczone do indywidualnego użytku poza nim,

-         wyroby zwolnione z obowiązku nośnika UDI na danym poziomie opakowania

(załącznik VI część C pkt 6.3.2 lit. a) i b) rozporządzenia  2017/745).

 Zestaw zabiegowy w nowym opakowaniu i pod nową nazwą

Jeśli apteczka nie jest zestawem zabiegowym, nie ma obowiązku nadawania jej kodu UDI. Jeśli jednak producent nadał zestawowi niepowtarzalny identyfikator (np. zgodny z systemem GS1) i zestaw jest sprzedawany w opakowaniu tekturowym, to przełożenie go do plastikowej apteczki powinno, według zasad systemu GS1, skutkować nadaniem nowego identyfikatora. Kod UDI generuje się według zasad podmiotu wydającego (art. 27 ust. 2 rozporządzenia  2017/745), a GS1 jest jednym z takich podmiotów. Różne nazwy handlowe to kolejny argument za odrębnymi identyfikatorami: opakowania pod różnymi nazwami powinny mieć różne identyfikatory.

Podsumowanie

1.       Apteczka nie jest wyrobem medycznym, chyba że spełnia definicję zestawu zabiegowego. Każdy wyrób medyczny w apteczce potrzebuje kodu UDI. Wszystkie terminy na umieszczenie nośnika UDI, także dla klasy I, już minęły. Wyjątkiem są legacy devices.

2.       Kod UDI zestawu zabiegowego nadaje ten, kto sporządza oświadczenie, o którym mowa w art. 22 ust. 1 MDR.

3.       Zmiana opakowania lub nazwy handlowej zestawu oznacza, według zasad GS1, nowy identyfikator.

4.       Każda konfiguracja apteczki wymaga indywidualnej analizy, zwłaszcza w zakresie klasyfikacji poszczególnych elementów i roli firmy w łańcuchu dostaw. Z naszego doświadczenia wynika, że najlepsze efekty daje połączenie analizy prawnej z praktyczną znajomością systemu GS1. Wtedy oznakowanie jest nie tylko zgodne z MDR, ale też działa w magazynie, w aptece i w szpitalu.

 

Podstawa prawna

-         Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady  2017/745 z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych, zmiany dyrektywy 2001/83/WE, rozporządzenia (WE) nr 178/2002 i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 oraz uchylenia dyrektyw Rady 90/385/EWG i 93/42/EWG (Dz.Urz. UE L 117 z 5.5.2017, s. 1, ze zm.); „rozporządzenie 2017/745”.

Źródło pomocnicze, niewiążące: MDCG 2021-25 rev.1, Regulation (EU) 2017/745 – application of MDR requirements to „legacy devices” and to devices placed on the market prior to 26 May 2021 in accordance with Directives 90/385/EEC or 93/42/EEC (październik 2024 r.).

Roksana Strubel

Adwokat

dr Anna Gawrońska

Rozwijasz produkt, usługę lub technologię związaną ze zdrowiem? Porozmawiajmy.

Wspieramy firmy w bezpiecznym poruszaniu się w wymagającym środowisku regulowanym. Jeśli potrzebujesz wsparcia prawnego dopasowanego do realiów Twojego biznesu – napisz do nas, a odpowiemy z propozycją dalszych kroków.

Rozwijasz produkt, usługę lub technologię związaną ze zdrowiem? Porozmawiajmy.

Wspieramy firmy w bezpiecznym poruszaniu się w wymagającym środowisku regulowanym. Jeśli potrzebujesz wsparcia prawnego dopasowanego do realiów Twojego biznesu – napisz do nas, a odpowiemy z propozycją dalszych kroków.

Rozwijasz produkt, usługę lub technologię związaną ze zdrowiem? Porozmawiajmy.

Wspieramy firmy w bezpiecznym poruszaniu się w wymagającym środowisku regulowanym. Jeśli potrzebujesz wsparcia prawnego dopasowanego do realiów Twojego biznesu – napisz do nas, a odpowiemy z propozycją dalszych kroków.