Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne a reklama suplementów diety

Umieszczenie oświadczeń w reklamie/informacji dot. środków spożywczych nie jest obowiązkowe. Jednakże, jeśli decydujemy się na ich umieszczenie, konieczne jest zapewnienie ich zgodności z przepisami Rozporządzenia nr 1924/2006[1].

Oświadczenia żywieniowe to każda informacja, która stwierdza lub sugeruje, że produkt ma szczególne korzystne właściwości odżywcze, wynikające z obecności lub braku energii, określonych składników odżywczych lub innych substancji.

Przykłady oświadczeń żywieniowych:

• "Niska zawartość tłuszczu"

• "Źródło wapnia".

Zgodnie z art. 8 Rozporządzenia nr 1924/2006, oświadczenia żywieniowe są dozwolone jedynie w przypadku, gdy wymienione są w załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia i spełniają wymogi tam zawarte.

Oświadczenia zdrowotne informują o związku pomiędzy spożyciem żywności a zdrowiem; istotne jest to, że wolno wykorzystywać oświadczenia, które przeszły uprzednio proces autoryzacji na poziomie unijnym.

Przykłady oświadczeń zdrowotnych:

- „Wapń jest potrzebny do utrzymania zdrowych kości.”

- „Orzechy włoskie przyczyniają się do poprawy elastyczności naczyń krwionośnych”.

Zasady ogólne dotyczące wszystkich oświadczeń

Oświadczenia:

-  nie mogą budzić wątpliwości co do bezpieczeństwa lub adekwatności odżywczej innej żywności,

-  nie mogą zachęcać do nadmiernego spożycia żywności lub stanowić przyzwolenie dla niego,

-  nie mogą stwierdzać, sugerować lub dawać do zrozumienia, że zrównoważony i zróżnicowany sposób odżywiania się nie może zapewnić odpowiednich ilości składników odżywczych,

-  nie mogą odnosić się do zmian w funkcjonowaniu organizmu w sposób wzbudzający lub wykorzystujący lęk u konsumenta przy pomocy tekstu bądź przy pomocy obrazów, przedstawień graficznych lub symboli,

-  nie mogą wprowadzać konsumenta w błąd,

-  nie mogą sugerować właściwości leczniczych żywności,

-  nie mogą być niejednoznaczne ani dezorientować konsumenta,

-  muszą być w stosownych przypadkach opartych na dowodach naukowych (oświadczenia zdrowotne).

Ograniczenia stosowania niektórych oświadczeń zdrowotnych

Następujące oświadczenia zdrowotne są niedozwolone:

- oświadczenia, które sugerują, że niespożycie danej żywności mogłoby mieć wpływ na zdrowie,

- oświadczenia, które odwołują się do szybkości lub wielkości obniżenia masy ciała,

- oświadczenia, które odwołują się do zaleceń poszczególnych lekarzy lub specjalistów w zakresie zdrowia.

Biorąc pod uwagę powyższe, wskazać należy, że jeśli wykorzystuje się w informacji/reklamie stwierdzenia, które będą oświadczeniami zdrowotnymi albo żywieniowymi, to należy przestrzegać wszystkich prawnie określonych warunków ich zastosowania.

Ryzykowne będzie już parafrazowanie oświadczeń w sposób zmieniający ich sens. Przykładowo, jeśli określony składnik zawarty w suplemencie diety odpowiada za wspieranie naturalnej odporności to nie możemy komunikować, że „chroni przed chorobami lub infekcjami”.

Naruszenie wymagań dotyczących reklamy suplementów diety i odpowiedzialność prawna

Artykuł 103 UBŻŻ[2] przewiduje szereg naruszeń w kontekście niewłaściwej komunikacji o suplementach diety, z którymi związana jest odpowiedzialność administracyjna i za które może zostać nałożona kara pieniężna.

Zgodnie z art. 103 ust. 1 pkt. 1 UBŻŻ:  „Kto: 1) nie przestrzega wymagań w zakresie znakowania środków spożywczych, w tym w zakresie prezentacji, reklamy i promocji, określonych w art. 33 ust. 3 i 4, art. 45 ust. 3 i 4, art. 48 ust. 2 i 3 oraz art. 52a, a także wymagań w tym zakresie określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 14 ust. 2 pkt 3, art. 22 ust. 1 pkt 3, art. 26 ust. 1 pkt 4, art. 27 ust. 6 pkt 2, art. 39 pkt 3 i art. 44 pkt 2, podlega karze pieniężnej w wysokości do trzydziestokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za rok poprzedzający, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (…).”

Przy czym regulator może zwiększyć karę w takiej sytuacji i wymierzyć ją maksymalnie w wysokości do pięciokrotnej wartości brutto zakwestionowanej ilości środka spożywczego lub produktu niebędącego żywnością wprowadzonego do obrotu jako żywność.

Użycie przez regulatora sformułowania "kto" wskazuje, że zamiarem ustawodawcy było objęcie odpowiedzialnością jak najszerszego kręgu adresatów. Najczęściej będą to przedsiębiorcy działający na rynku spożywczym (producenci), jednak kary mogą być również nakładane na inne podmioty prowadzące reklamę, np. agencje reklamowe, influencerzy, sklepy internetowe.

Należy pamiętać, że przy ocenie przekazu reklamowego absolutnie kluczowy pozostaje kontekst. Nie ocenia się tylko pojedynczego zdania, ale całość przekazu reklamowego, tj. obraz,  kontekst, slogany,  skojarzenia. Przekaz zawierający poprawne oświadczenie może zostać uznany za sprzeczny z prawem, jeśli kontekst wypowiedzi/prezentacji sugerować będzie działanie suplementu „jak leku”.

Pisemne zlecenie prowadzenia reklamy suplementów diety

Jeśli  zamiarem firmy jest prowadzenie reklamy suplementów diety na stronie internetowej, w okolicznościach w których  dana firma nie posiada statusu producenta produktów, należy w takiej sytuacji postępować bardzo ostrożnie i za każdym razem weryfikować, czy informacje umieszczane na stronie internetowej w opisie danego suplementu diety będą zgodne z prawem, w tym w zakresie dozwolonych oświadczeń. Co więcej, w takiej sytuacji rekomenduje się otrzymać od producenta pisemne zlecenie prowadzenia reklamy suplementów diety. Podjęcie takich działań może zminimalizować ryzyko, jakie podmiot prowadzący reklamę poniesie, w sytuacji, gdy regulator zakwestionuje prawidłowość upublicznionych treści. Przepis art. 103 UBŻŻ nakłada bowiem odpowiedzialność finansową na każdy podmiot (osobę fizyczną czy prawną), która swoim działaniem naruszy obowiązek zgodności przekazu reklamowego z prawem.

W takim zleceniu powinny się znaleźć następujące założenia/oświadczenia:

- oświadczenie zlecającego reklamę (najczęściej producenta), że oznakowanie (etykieta i pozostałe materiały towarzyszące produktowi) oraz treść zleconych materiałów reklamowych są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa,

- oświadczenie zlecającego, że podmiot prowadzący reklamę nie ponosi odpowiedzialności prawnej za treść materiałów reklamowych przesłanych/zaakceptowanych przez zlecającego,

- klauzule dot. regresu w przypadku nałożenia kar na podmiot prowadzący reklamę za prowadzenie reklamy niezgodnie z prawem, w sytuacji kiedy materiały reklamowe były zatwierdzane przez zlecającego.

[1] Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, dalej: Rozporządzenie 1924/2006.

[2] Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, dalej: UBŻŻ.